Burukanlar

Burukanların tarihini incelemek için eldeki verileri inceleyip,teorileri bilimsel süzgeçten geçirerek ortaya koyma arzusundayız.Burukanlarla ilgili kökenlerin dayandırıldığı Karacadağ ve Brukan teorileri oldukça dikkat çekicidir ancak tüm iddiaların kaynaklara ve delillere dayanması gerekmektedir.

 Burukanların tarihini incelemek için etimolojik ve toponoim verileri de incelemek gerekmektedir.Bir çok tarihi kaynakta Burukanlarla ilgili vesikalar bulunmaktadır.Bu kaynakları tek tek ele almak gerekmektedir ayrıca Burukanların kendi yöresel özelliklerini de Burukan kültür taşıyıcılarına aktarmaları da son derece önemlidir.Bu nedenlerle de eldeki belgelerin de okuyucular tarafından gönderilmesi arşivimize katkı sağlayacaktır.

 Araştırmalarımıza başlamak için Öncelikle Burukan etimolojisini incelemek gerekmektedir. Kelimenin sonundaki An ekinin İrani dillerde çoğaltma eki olduğu açıktır.Şu halde Burukan’ın kökeni Buruk yada Bruk şeklindedir.Yöresel yakınlık ve dilsel etkileşim göz önüne alındığında Uk hecesinin Ermenice küçültme eki olabileceği ihtimali bir yana kelimenin kökeni Bru,Bro şeklindedir denebilir. Araştırmalarımızı yoğunlaştıracağımız Kök Bru olduğu için Bru’nun Kürt geleneksel aşiret yapılanmasının temeli olan Ataerkil isimlendirmesi Burukanların Bru adında bir liderden türediği şeklinde bir varsayıma gidilebilir ancak bir yer adı da olabilir veya bir kelimeden türemiş de olabilir.

Bıro isminin şahıs adı olduğu varsayılacaksa İbrahim yada Bro şeklinde bir ismin ta kendisi de olabilir.Araştırmalarımıza yön vermek için Burukanların yaşadıkları coğrafyanın incelenmesi doğru iz sürmemize neden olacaktır.Burukanların kalesinin Van şehri olduğu düşünüldüğünde araştırmalarımızı Van merkezli sürdürmemiz gerektiği gibi Van dışında yaşadıkları yerler de kökenleri konusunda fikir verecektir.Aşiretin merkezi Vandır yada bir diğer merkezden Vana yoğunlaşmışlardır şeklinde iki teori geliştirebiliriz.

Burukan aşiretinin gelişim seyrinin önemli bir ayağının Erivan-Azerbaycan ve Kafkasya hattı olması son derece dikkat çekicidir.Orta Asya’daki Burukan varlığının sadece Stalin Sürgünüyle açıklanması yetersiz bir yaklaşım olabilir.Şu halde aşiretin gelişim tarihinin Kafkasya-Van hattı olması aşiretin kökeninin bu bölgelerde aranmasını gerektirmektedir.Geldiğimiz noktada Aşiret merkezi ya Kafkasya bölgesidir ve Van merkezine yoğun bir göç hareketi yaşanmıştır yada Van merkezli aşiretin mensuplarının bir kısmı Kafkas bölgelerine göç etmiştir.Van-Kafkasya hattında yaşanan göç hareketinin siyasal bir temeli de olacağından Tarihsel gelişim üzerinde Van-Kafkasya hattında gelişim gösteren Medeniyetler Burukanların tarihiyle ilgili olma ihtimalini güçlendirmektedir.Van-Kafkasya hattının temel tarihsel kökeni Hurrilerle başlamıştır.Sonrasında ise Part İmparatorlarının hem Ermeni hem de İrani ulusları yönetmesi Araştırmalarımızı Part ve Ermeni tarihini araştırmaya sevk etmektedir.Yine bölgede önemli bir oyuncu olan Akkoyunlular da araştırmalarımda yer bulacaktır.

Burukanlarla ilgili elimizde çeşitli şecereler bulunmaktadır ve Bru ismi bu söylencede Bro şeklinde aktarılmaktadır. Dolayısıyla Bru mu Bro mu ihtilafı büyük bir detay olmasa da ortaya konması gereken bir çelişkiyi de ifade eder.Burukanların Buruki olarak ta telaffuzu daha tekil bir nitelendirmeyi sağlasa da Buruka ve Burka özdeşliği ilginçtir.Nitekim Burukan efsanelerinde Bronun oğullarından bazılarının adı Kerka,Şerka,Mamka gibi isimlendirmelerle kelime sonundaki Ka hecesi ortak bir havuzdan beslendiklerini ortaya koymaktadır.Özellikle Kafkas-Rus dillerinde de kelime sonlarına Ka hecesinin gelmesi temel bir linguistik özelliğidir.(Matruşka gibi)Bıro,Bro yada Bru ismi bir ismin kısaltması olmalıdır.Şu halde Bro kimdir sorusu yanıtlamamız gereken sorudur ancak Bro isminin bir coğrafi bölgeden de türediği yada Bronun bu coğrafi bölgeye adını verdiği de unutulmamalıdır.Burukan etimolojisindeki Ka hecesi bize Burukanların kökeni konusunda Kafkas varlığını son derece ciddiye almamızı salık vermektedir.Günümüzde bir çok Burukanın Orta Asya ve Kafkaslarda yaşaması sadece Stalin sürgünleriyle mi açıklanabilir yoksa daha eski bir tarihlendirmeyle beraber doğan bir çelişkiyi mi doğurur kuşkusuz araştırıldıkça cevabını bulacağımız soruları doğurmaktadır ancak yayılım alanının genişliği Burukanların kökenini ön Asya’da aramamıza işaret etmektedir.Baktirya ve Afganistan’daki Brukan adlı bölge de Burukanların Partlarla ilişkisini araştırmamızı gerektirmektedir ki Partlar tarihin ilk İmparatorluğunu kurmuşlardır.Buruka-Part ilişkisi de teoriler arasındadır.Part İmparatorlarının hem Ermenilerin hem de Partların ortak lideri olması,teorinin güçlenmesine minimal bir katkı sunabilir.

Yine Burukanların Van bölgesinde yoğunlaşmaları ve Iğdır bölgesiyle yoğun akrabalık bağlarının olması köken olarak Van-Iğdır hattında iz sürülmesi gerektiğini düşündürtmektedir.Burukanların günümüzde dahi Van bölgesindeki nufüs yoğunluğu ayrıca Van tarihini ayrıca incelemeyi zaruri kılmaktadır.Burukanların sayısı konusunda 500.000 üstü bir rakam telaffuz edilmektedir.Bu konuda net bir araştırma olmadığı için Burukanların sayısının yoğun olmakla beraber kesin bir rakam vermeyi güçleştirmektedir ancak kollarıyla beraber Burukanların sayısının 1 milyonu aştığı ifade edilmektedir ki Burukanların kolları da Burukan tarihinin içinde yer almalıdır.

 Brukan etimolojisinin Buruska olarak ta telaffuzu Buruska halkı ile akrabalık bağlarının olup olmadığını incelemeyi zaruri kılmaktadır.Brusk Kürtçe Fırtına demektir ki etimolojik değerlendirmeler,toplumların pagan dinlerinden öğelerle süslenmiştir ki Fırtına Tanrısı ve Kürtçe Ba kelimesi de teorinin parçalarındadır.

Burukan aşiretinin Pagan gelenekleri devam ettirmesi tarihi kökenlerinin kadimiyetini göstermektedir.Benzer Pagan geleneklerin uygulayıcılarının Burukanlarla kültür birliğinin dışında ne gibi antropolojik bağlar bulunması da oldukça olasıdır.